DOLAR50,45EURO55,35STERLİN66,11GRAM ALTIN5.749▼ %0,22ONS$3.544▼ %0,22BITCOIN$60.665▲ %0,69Tüm piyasalar →

Satranç Oynayan Kız Dizisi

The Queen’s Gambit, namı diğer satranç oynayan kız dizisi. Kısa sürede, en çok izlenen mini dizi olma statüsüne erişen yapımı, madde madde, incelemeden önce dizi hakkında isyanlarını sevinçleriyle birlikte açıklayan, Chess.com ve The Chess Store’in sözlerine yer vermek istiyorum.

‘Neredeyse her gün yeni bir rekor kırıyoruz, kasım ayının neredeyse her günü yeni üye sayısında rekor kırıldı. Her gün başlangıç seviyesinde 100 bin yeni üyenin kayıt olduğunu, yeni gelenlerin yüzde 60’ının 18-24 yaş arasında bulunduğunu ve eskiye nazaran çok daha fazla kadın oyuncu kayıt yaptırdığını söyleyebilirim. Kasım ayında satışlar, bir önceki yıla göre üç katına çıktı. Koronavirüs yüzünden arzda yavaşlama yaşanırken talepte patlama oldu, bu yüzden de envanter gittikçe azaldı.’’ (BBC, 2020)

Klasik Olması: Diziye başlarken, bir spor özelinde odaklanılan klişe bir oto-biyografi dizisi olarak düşünme yanılgısına düşmeme rağmen, bunu hemen ilk bölümün sonları ve ikinci bölümün başlarında yıkmak mümkün. Zira dizi gerçek bir hikayeden bile oluşmuyor. Satranç klasiklerinin ise zirvesi kıvamında. Mini dizi olması yönünden de, hikayeyi uzatmadan akıcı bir şekilde kendini izlettiriyor.

Gerçekçi Olması: Walter Tevis’in 1983 tarihli Aynı adlı romanından esinlenilen dizide, Anya Taylor-Joy’un canlandırdığı Beth Harmon’u, Amerikan satranç ustası Bobby Fischer’a çok benzetenler var: Harmon’un tek farkının cinsiyet olduğunu söyleyecek kadar ileri gidenler de… Fakat karakter olarak tamamen zıt kişilikler olduğunu söyleyenlerin sayısı da yadsınamayacak kadar fazla.

Ayrıca dizide önemli bir rol edinen Modern Satranç Açılışları kitabı da gerçekte mevcut. Zaman zaman satranç tahtalarında da, daha önce oynanan gerçek turnuvalardaki satranç hamlelerini görüyoruz. Bu inceleme yazısında da aslında dizideki gibi, ana karakter, satranç ustası Beth Harmon eşrafında gideceğim.

Tarih – Dekor İçeriği: 1960 dünyasının atmosferini doyasıya hissettiğimiz bu tarihi dizide, mekanların o zamandaki şıklıklarını, kıyafetlerin estetiğini (özellikle ikonik olarak Beth Harmon’un tüm kıyafetlerinin satranç desenli olması buna dahil), soğuk savaş siyasetinin soğuğunu da sanki içerisindeymişiz gibi gayet başarılı hissediyoruz. Hem okurken hem de sosyo-ekonomik zorluklarla da başa çıkması gereken Harmon özelinde 20.yüzyıl mevcudiyetini kavrıyoruz.

Flashbeckler: Beth Harmon’un travmatik çocukluk zamanlarını, zaman zaman flashbecklerle ve annesinin sözleriyle sahnede görüyoruz. Annesinin trafik kazası intiharını ve Harmon’un mucizevi kurtuluşunu, ebeveyenlerinin şiddetli geçimsizliği de dahil Harmon’un gözünden oldukça etkili yansıtılıyor. Bu da Harmon’un büyümesiyle birlikte değişimine rağmen, aslında nasıl bir öze sahip olduğunu da sürekli anımsatıyor.

Kadın Rolü ve Gelişime Engel Kurumlar: Ebeveyenlerini kaybetmesi ile, çocuk Harmon kendisini öksüz bir yurtta buluyor. Hanımefendiliğin öğreti olarak sunulduğu bu yurtta, tüm bu eril söylemlerden kurtulup yurt görevlisi Shaibel ile tesadüfen karşılaşan Harmon, ondan satranç öğrenmeye başlayarak hayatının dönüm noktalarından birini yaşıyor. Erkek egemenliğini iliklerimize kadar hissettiren dizi de, dizinin sadece kadın konumu üzerine durmamasını, Harmon’un ‘cinsiyetimin ne önemi var ki, yeteneğimle yendim.’ demesi ile anlarken, kadın odaklı dizi beklentilerini de başarı odağı ile boşa çıkarıyor. Haklı bir normalize süreci ise elbette mevcut.

Bağımlılık ve Alkol: Beth Harmon’un ergenliğe erişmesi ile birlikte, yurtta vitamin olarak verilen yeşil haplardan kopamaması ve ikinci kez yaşadığı evlat olarak edinildiği annesinin ölümüyle birlikte alkole sıkça başvurması; bunun da oyununa etki etmesi, oyuncunun ruhsal bir bunalımda olduğunu bizlere açıkça ifade ediyor. Kimimizin hayatında böyle buhranların olduğunu söylemek mümkün iken hepimiz Harmon gibi buhrandan çıkmada başarılı olamayabiliyoruz. Harmon’un ayrıca bunların etrafında şekillenen bir de aşk hayatı var. Townes’e aşık olması ve dizi sonu haricinde kavuşamaması ile birlikte, cinsel dürtüleri de buhran yaşama bir nebze pay tutuyor. Tabii burada bir diğer etkilendiği isimler olarak anne ve babasını es geçmemek lazım.

Kölelik ve Siyahiler: Harmon’un yurtta ve lisede karşılaştığı arkadaşlıklarında gördüğü; siyahilerin sadece köle olarak görüldüğü gerçeği karşımıza çıkıyor. En yakın arkadaşının ırkçılık yakınmasını, lisede kendi gözleriyle gören Harmon, daha sonra ise arkadaşının da yurttan çıkıp özgür bir siyahi kadın olduğunu toplumsal bir gerçek olarak ufak ama önemli bir detay ile zihnimize kazıyoruz.

Komünizm ve Ateizmle Mücadele: Soğuk savaş dönemi, artan sosyalizm ve ateizm akımına karşın ABD ve kilise, her konuda olduğu gibi satrançta da kesenin ağzını açıp Sovyet satranç ustasını yenmeye adadığını dizide görüyoruz. Fakat kilise tarafından Harmon’a uzatılan sözleşmeye Harmon, ben sadece satranç oyuncusuyum diyerek dizinin polemik kimliğe ulaşmasından da sıyrılıyor. Böylece realist düşüncenin de önünü açıyor. Fakat zamanı kavramada Sovyetlere karşı bu mücadele, not alarak düşülmesi gerekilen bir konu.

Eğitimci, Kadın Hakları ve Sovyetler: Moskova’ya giden Harmon, kendi yurdunda satranç oynaması engellenirken Sovyetlerde hem sokaklarda bu kültürü görüyor, hem de kadınların da satranca çokça ilgili olduğunu fark ediyor; o despotik Sovyet havasını yıkma açısından da oldukça göz açıcı. Harmon’un dizi sonunu Moskova’da bitirmesi ve ABD’ye dönmemesi de dizinin çarpıcı noktalarından biri. Ayrıca Harmon’un Moskova’da galip olması ve Borgov’un centilmence onu kutlaması, toplumlarda yer dinmiş ‘Sovyet korkusunu’ da bir nebze yumuşatıyor.

Bireycilik / Toplumsalcılık Farkları: Sovyet satranç ustalarının, birbirleriyle hamle bilgisi alışverişi ferdiyetten uzak kolektif çalışmaları, dizinin de konu olarak es geçmediği bir durum oluyor. ABD’nin kapitalizmi bireyciliği öne çıkarırken, Sovyetlere karşı satrançta yenilmenin nedeni de bu olarak görülüyor ve Borgov ile son mücadelede kolektif çalışmaya başlıyorlar. Satrançta en iyiler birleşiyor ve Borgov’u alt ediyorlar. Burada da ABD ve kapitalizmin nasıl her toplumsal krizde sosyal demokrasiye başvurduysa, ABD toplumunun da herhangi bir olayda buna başvurduğunu izlemleyebiliyoruz.

Basının Durumu ve Magazin: Zaman zaman Harmon ile ropörtaj yapmak isteyen gazeteciler, sürekli olarak Harmon’dan yararlanmanın peşinde olmaktan başka bir şey yapmıyorlar. Harmon için önemli olan Shaibel’in adı ropörtajlarda söylenmesine rağmen kaleme alınmaması, daha sonra Dünya Şampiyonu olduğunda nispeten değer kazanıyor. Daha öncesinde ise sürekli, Harmon’un travmalarını deşen, kadın rolünü yermeye çalışan bir basın var. Burada da medyanın hem güncel halini hem de geçmişteki halini, yerici bir eleştiri ile görüyoruz.

Motive ve Tablo: Dizinin kazandırdığı en önemli husus sanırım satranca motive olan kitleler yaratmasıdır. Bir yandan dizide, hiçbir zaman satranç tablosu baştan sona bir oyun olarak gösterilmemesi diziye dair eleştirilerden biri olurken, bir yandan da herkesi satranç oyununa belki ilk defa belki de yeniden meraklandırmıştır.

Sonuç olarak, satranç satışını tavan yaptıran bu dizi, umarım yapımcısı uyanık davranıp bir satranç üreticisine hissedar olmuştur diyor ve satranç arzının, talebe yetişmesini canı gönülden temenni ediyorum. Esen kalın.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir