Matthew Michael Carnahan’ın uzun dönemli senaryo yazarlığı kariyerinden sonra ilk yönetmen koltuğuna oturduğu ‘Musul filmi’ cesaret gerektiren bir iş olarak karşımıza çıkıyor. Üstelik, bütün o politik ortamın altından da başlangıç eserle iyi kalktığını söyleyebiliriz.
Oyuncular ve konunun Irak’tan oluştuğu bu yapım, Iraklıların sanat faaliyetlerine olan özlemine de bir nebze su tutuyor. Yapımın Arapça olması da bunun hem gerçeklik hem de sanatsal anlamda cabası. Filmin çekiş perspektifi ve bir odak konudan ilerleyişi; insanı sıkmadan, olaydan olaya atlamadan, tek bir gerçekliğin sahnesinde bizlere filmi seyrettiriyor. Film, duygusal bir monotonluk taşımıyor ve Carnahan’ın yazarlığını yaptığı diğer ‘süper kahraman’ filmleri gibi göze sürreal çarpacak efektleri de bulunmuyor. Konusu ise: Irak İç Savaşı.
Kimilerimizce Dünya’nın doğduğu ve Adem’in yaşadığı ilk cennet olarak bulunan Irak, uzun zamandır, hepimizin malumu, deyim yerindeyse karışıklığın nesnesi. Bölge, ‘Radikal İslam’ iddiasında bulunan IŞİD ve ‘fraksiyonlarının’ tehdidi altında. Buna, yıkım koşulundan nem alan dış devletler ve bağımsız hareketler de eklendiğinde ortalık tamamen yangın yerine dönüyor. Filmin bir sahnesinde de, filmin konu aldığı Ninova Özel Timi’nden kopan askeri birliğin amiri, İranlı ‘tüccar’ görünümlü bir adamın yönettiği birimi savaşın içerisinde gördüğünde: ‘Sizin burada ne işiniz var?’ diye soruyor. Bu soruya İranlının cevabı, hem ironik hem de trajik bir gerçek olarak bölgenin durumunu gözler önüne sürüyor: Dünya’nın çivisi çıkmış!
Amerikan silahıyla, İran yeleğiyle her şeyin birbirine karıştığı bu yerde tek kendini bozmayan şey var: O da para. Rüşvetle, ismini gizleyerek bir yerden bir yere geçen, herkesin öldü bildiği bu Ninova ‘artıkları’ örgütlerinin kendilerine uygunsuzluk ettiğini düşünerek, kendi bildiklerini okuyorlar. Tabii hikayenin başında bunu henüz bilmiyoruz. Bir bilmecenin içerisinde başlayan film, polis kuvvetlerinin IŞİD çatışması ile başlıyor.
Polis kuvvetleri tam sıkışmış ve çaresizliğe yeltenirken, amanlarına yetişen Ninova ‘artıklarınca’ kurtuluyor ve ilk tanışma orada başlıyor. Henüz genç ve amcasını IŞİD’in mermileri ile olay yerinde kaybetmiş Kava adlı bir çömez polis ile arkadaşı çıkıyor karşımıza. Ninova’nın ise kendilerine ‘savaşçı’ almak için bazı kuralları bulunuyor. Aileden birini IŞİD’in öldürmesi ve intikam arzusu ile dolmuş olan. Bu sebeple Kava’nın polis olan arkadaşını salıyorlar ve Kava’yı, intikam hırsını IŞİD’e karşı daha etkin kullanması için ekibe dahil ediyorlar. Hikayemiz de Kava’nın karakteri üzerinden başlıyor.
Sahneler ve mekanlar arası geçişin hiç olmadığı bu filme çabuk bağlanmanız mümkün iken, duygusal bir eser arıyorsanız, arayışınız boşa çıkmış oluyor. Çünkü film, daha çok belgesel nitelikte. Konusunu gerçek bir hikayeden ve gerçek karakterlerden alan film, bu anlamlı yapımını da Ninova ‘şehitlerine’ armağan ediyor.
Bölgenin kaotik düzenini, aslında hepimiz biliyoruz. Film, bu nedenle, hem Türkiye’ye yakın ve Türkiye’nin de bölgede aktif rolü olması ile ülkemizde yerini ‘çok izlenenlerde’ alıyor. Diğer savaş filmlerinden farklı olan ‘şehir’ yapısı, savaşın içerisinde bir yerlerden çıkan sivillerin yaşamını da konuk alabiliyor. Bu da her ne kadar bölge hakkında bilgili olduğumuzu iddia etsek de, tarih okumada olduğu gibi, oranın halkını pek haberlerimize ortak edemiyoruz. Silah seslerinin ve kayıplarının kanları içerisinde yaşayan çocuk, yaşlı insanlar, hala orada yaşamını sürdürmeye çalışıyor.
IŞİD’in kontrolü ele aldığı radyolardan sürekli tehdit ettiği bu Ninovalılar, kendi eşrafında ailelerine giden yolu açıyorlar. Bu yolda kayıplar verseler de mücadeleleri ve IŞİD ile savaşları takdir edilesi. Bir yandan, yalnız, hava desteksiz bu birimi izlediğimizde, bölgenin ‘büyük güçler’ tarafından saldırıya hedef olup sonra ortadan kaybolmalarını da bizlere tanık ettiriyor. Filmin bir sahnesinde örgütten birinin: ABD’ye haber verelim, hava desteği atsınlar, fikrine karşın amirleri ‘O dönemler geçti’ diyerek Irak’ın kurtuluşunun sadece Iraklılarda mevcut olacağını bir ders niteliğinde tarihe aktarıyor.
Bazen terörün sebep değil de sonuç olduğu bölgelere şahitlik ederiz. Burada bazı kanalların tıkandığına ve tıkanmaların terörü yarattığına. Fakat IŞİD ve türevleri için bunları söylemek oldukça güç. Yaptıkları eylemler ve katliamlar, terörlerinin bir amaç olduğunu bizlere çoktan kanıtladı. Teorideki işleyişleri de bunu gösteriyor. Yalnız hala ülkemizde IŞİD’i ağızlarına alarken ‘öfkeli çocuklar’ ya da ‘islam zaten radikal yaşanır’ izlemiyle baktıklarını gördüğümüz ilahiyatçılar da var. Öznel din faktörünün olduğu bu ortamda, yorumlamaların açıklığı her kafadan ses çıkarmaya devam ediyor. Bu devamlılık bir yandan zamanı da akıp götürüyor ve ülke kan kaybediyor. En kötüsü de bunun artık ‘normal’ geliyor olması.
Kültürler bir daha yenilenmeyecek üzere tahrip ediliyor. Yıllar geçiyor ama ‘Moğollar’ geçmiyor. Bunlara karşı oluşturduğumuz direnç ise hala aynı: Yok oluşu izlemek. Hatta bazen de alkış tutmak… Türkiye’nin eğitimini üstlendiği Ninovalılar ise sünni bir örgüt. Misyonları IŞİD ile mücadele. Bu mücadelede zaman zaman Iraklı Kürtler olan peşmergelerle de birlikte hareket edebiliyorlar. (AA)
Yine de söylemekte fayda var: Irak’ın kaderini ancak Iraklılar tayin eder. Amerikalı ‘kurtarıcının’ olmadığı bu Amerikan filmini herkesin izlemesini tavsiye ettiğimi iletiyor ve iyi seyirler diliyorum. Esen kalın.
