DOLAR50,45EURO55,35STERLİN66,11GRAM ALTIN5.758▲ %0,04ONS$3.550▲ %0,04BITCOIN$60.623▲ %0,94Tüm piyasalar →

Güven Kaygısının İnsan Üzerindeki Rolü Üzerine…

Elimdeki sigara dalının son çekişlerine geldim. Sigara benim için her şeyden bağımsız, bir şiiri okurken -ya da kitabı- takmam gereken bir gözlük gibi. Çok şükür gözlüğe ihtiyacım yok. Gözlerim iyi görüyor.

Sigara dumanı odayı etraflıca sarmış halde, gözüme kaçan dumanların yaşlarını kirli ellerimle siliyorum. Hayattan beklentisi olmayan insanın kaybedeceği çok şeyi yoktur. Bunlardan hijyen nedir ki?

Yanıma küllük almamışım, yeni bir yazıya başlayacağım bugün. Hazırlığım da bundan. Fakat küllük kullanmayı sevmiyorum. Bir eşyanın sadece bir pratiklik amacı ile yapılması hoşuma gitmiyor. Mantıklı da bulmuyorum. Küllük görevini bardak ile ya da herhangi bir kap ile karşılayabilmem lazım. Yani insan, kendi ayağı üstünde durabilmeli. Doğaldan yararlanmalı. Sürekli yeni yeni garip üretimler, bunlar için sömürülen haklar. Görüyoruz bunları. Senin, benim, bizim cebimizden, canımızdan çıkıyor.

Sigaramı söndürdüm ve küllük niyetine kullandığım bardağıma attım. Yazı yazmam için gerekli ortamı oluşturmak üzere ayağa kalktım. Oturduğum koltukta uyuştuğumu o an fark ettim. Odamın camını açtım. Telefonuma girip Mozart radyosuna tıkladım ve telefonumu ulaşamayacağım bir yere yerleştirdim. Sesinin son ses geldiği klasik müzik ile oda İstanbul’un unutulmuş semtlerinden biri değil de adeta Paris’te Eiffel manzaralı bir yağlı boya sanat gösterimi yerine döndü.

Artık kalemi elime almamak için hiçbir neden yoktu. Aldım ve yazmaya başladım:

‘Güven İnsanın Timsalidir.

İnsanların neden içinde güvensizlik bulundurduğu, özellikle insan ilişkilerinde sürekli bir atışmanın söz konusu olduğu, bütün insanlık tarihinde tartışma konusudur. Asıl olan güvensizlik ise bellice nedenleri ve o nedenlerde yatan gerçeklikleri barındırır.

Nedenlerden bir tanesi, geçmişte yaşanan travmadır. Buradaki travma, güvensizlik duyan kişiye ait bir hissiyattır. Genelde güvensizliği yaratan kişi için, bu durum travma olmaz olsa olsa hata ya da yanılsama olabilir. Travmayı yaşayan kişi için ise geçmişte yaşanan, bu hafızasında silinmeye gayret ettiği olay, bir daha tekrarlanabilir endişesi ile yaşanan bir döngüdür. Burada kişi, olayı hafızasında silmeye çalışırken gösterdiği gayret ile aslında daha çok hafızasını meşgale edecek ve bunu hafızasında kalıcı hasara yol açtıracaktır. Bu meşgale zaman geçtikçe olayı olgulaştıracak, ilişkiyi çıkmaza sokacaktır. Bu durum Freud’un dış dünya ile ilişkisini ‘mağdura’ sorgulatacak ve asıl olması gereken aynı medyumlaşma gibi diyalektik bir hale sokması olacaktır. İçselleştirilen travma, travma yükümlülüğünü kaybedecek, ilişkiyi dirençli ve güncel hale yeniden getirecektir. Unutmayalım ki geçmiş ile uğraşmak, geçmişin bizimle uğraşmasına kapı açmaktan başka bir şey değildir ve bu çatışmada, soyut olan geçmiş her zaman galibiyete erişen taraf olacaktır.

Bir diğer neden, kişinin karakterindendir. Yine tırnak içerisinde ‘mağdur’ olana göre,-ki bu mağduru güvensizliği hisseden kişi olarak tanımlıyorum; çünkü bir bakıma bunu hissetmek kişiyi ilişkide üstün ve hassasiyetli kişi yapacaktır- karşısındaki kişinin karakteri, daha önce hiç güvensizlik yaratacak bir olaya tanıklık ettirmese de buna yatkın olması sorgulanabilir ve güvensizlik yaratacak bir durum haline getirebilir. Bu sorgulama bazen ayarı kaçar bir şekilde, kişi ‘suçsuz’ olsa bile onu suça itecek ve aykırılığın çekiciliği ile herhangi bir güvensizliğe ‘istemeden’ ittirme ile özne olacaktır. Burada karakterin uyandırdığı hissi, daha dikkatli okumalı ve zamanı akışına bırakmak önemlidir. ‘Bir canlı bombacı, bombayı patlatmadan suçlu sayılamaz.’ ama bomba patladıktan sonra da sorumlusu sen olursun ve geri dönüşü olmaz. Potansiyeli okumak da senin olaya müdahilinin azami miktarda olması ile sağlanır. Kişiyi sapıklık haline gelmeyecek şekilde izlemeli, arkadaşları ve olaylara karşı bakışı ile analizini yapmalısın. Fikirlerin suçluluğu, suçlu eylemlerin önkoşuludur.

Başka ve en çarpıcı neden ise ‘mağdurun’ kendi güvensizliğidir. Burada kasıt kendine olan güvensizlik değil de kendinin güvensizlik yaratacak eylemlerinin ardından hedef kişiye karşı, kendi güvensizliklerini atfetme durumudur. Bu saydığım davranışlardan en etiğe uygun olmayanıdır. Karşındakini kendi eylemlerin sonucu yargılamanın da alt nedenleri vardır. Bunlardan ilki: Saydığım 2 nedende saklıdır. Kişiyi potansiyel güvensizlik oluşturucu olarak görmek, senin ona karşı –karşındaki herhangi bir eylemde bulunmadan- bir taraf oluşturmanı sağlar. Bu tarafta senin içinde uyandırdığın- isteyerek ya da istemeyerek- intikam hissi, seni mağdur durumdan alıkoyup karşısındaki kişide olmadığı kadar suçlu durumuna teşvik eder. ‘Bu beni kesin aldatır, hissediyorum. Ondan erken davranmalıyım ve özsaygımı kaybetmemeliyim.’ önermesi, fikriyatı suçlu bir düşünüş şeklidir. Bu düşüncenin oluşum aşamasında yatan neden ise bahsedilen kişinin özsaygısıdır. Bencil ve kendine düşkün, egoist insanlarda bunun görülmesi yüksek seviyelerdedir. Bu düşünceye ve aslında bir yanılsamaya sahip kişiler, hayatındaki arkadaş, sevgili, aile ilişkilerinde pek başarılı olamazlar. Çıkar savaşı gördüğü bu ilişkilerde rasyonel öğretileri kullanıp insancıl duygulardan uzak kalırlar. Oysa bir insanı duygularından bağımsız düşünmek bir yanılgıdan ibaret olacaktır. Bir diğer neden olan 2. nedenimiz ise: Suçluluk psikolojisi. Kişinin yaptığı suçluluk uyandıran davranışı sonrası, ilişkinin kusursuz gidebileceği her faktörde sorun çıkartıp ilişkiyi bocalatma tavrıdır. En sonunda vicdanen belki rahatsızlık duyup itiraf etme şeklidir. Vicdanı olmayan insanların pek başvuramayacağı bu yöntem, iyi insanlar için ölçüt olurken sürekli kötülüğe ve kendini küçük görenlerin düştüğü var olma, kendini gösterme kaygısı üzerine işlemeyecektir. Bu zihniyetteki insanlar da sürekli kendini yenilemeye, kendini kabul edip geliştirmeye odaklanmayıp yerinde saymaya, yerinde saydıkça da yok olma sürecine ilerleyeceği beklenebilir bir durumdur.’

Aniden bir kapı çalmasıyla kalemimi bıraktım. Kapının kaç saattir çaldığını bile bilmiyorum. Kapıyı çalan kişi Mozart klasiklerinden biri birine geçerken, arada oluşan sessizlikten yararlanmaya çalışmış olacak ki daha da hiddetlenerek tahtadan yapılan kapıyı kırmaya gidecek şekilde kapıya şiddet uygulamaya başlamıştı.

Burada kapıyı çalan ya da kapıyı çaldıranın pek bir önemi yok. Ben kapıyı çaldırmak istedim diye kapı çaldı. Yazımı sonlandırmak için ara ara baktığım gökyüzünde farklı bir ton sezdim. Bu tonda romantik bir Paris gecesi yatıyordu. Fakat İstanbul’daydım ve Fatih’in bile İstanbul demeyeceği bir semtinde yaşıyordum. Varlığımdan fazla bir varlık eklemek, biz insanların hiç de zorlanmadığı ve bunu yaparken otomatik hale getirdiği bir değer algoritmasından ibaret.

Bu yazımı her diyaloğumuzun bir Avrupa felsefesi ve psikolojisi eşliğinde, Nuri Bilge Ceylan filmi monotonunda ilerleyen sevgili eşime ve tüm Konstantiniyye haricinde yaşayan İstanbul halkına armağan ediyorum…

Not: Yazarın yazdığı yazı sonlanmamış halidir ve hiçbir zaman da sonlanmayacaktır. Çünkü sonu olan eserler, okura sadece sonucun etkileyiciliğini bırakmaktadır. Oysa kitabın ortasından esinlenip durum analizi yapan yazar için son değil de önemli olan direktif söylemlerdir. Kapı çalma metaforu ya da hayali ise kalemi bırakmak için somut bir nedendir.

‘Canım istiyor diye yazıyı bırakamazdım. Bu beni ‘şımarık canımın’ yönettiğinin göstergesi olurdu. Bana gerçek şeyler lazım. Yalandan da olsa gerçek.’

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir