Herkesin gözü Amerika’da. Belki de kıta ötesi, dünya genelinde ilk defa istikrarlı bir şekilde kendini izlettiriyor. Televizyon kanalları, eksiksiz yayın yapma gayretiyle medyacılık alanında rekabet sergiliyor. Kim, daha önce sonuçları, hatasız ve kolay okunabilir şekilde yayınlayacak, kimin grafikleri daha çok tutacak, yarışı içerisindeler.
Azami miktar olan 270 delegeye sahip olmanın sizi başkan yapacağı ABD’deki seçim sistemi, yüzyıllar sonra kitleleri büyük çaplı bir sorgulamaya yöneltti. Hem büyük hem de seçim sonucu kolay tahmin edilen eyaletlerde halkın sandığa gitmesini gerektirmeyen bu sistem, halk çoğunluğunun da önemi olmamasından, seçimin demokratikliğini tedirgin hissettiriyor. Bu dezavantajlarının ardından, bu sistem neden var, kimin, ne işine yarıyor gibi sorular soracak olanlara ise tek bir cevabı var: Azınlık kalan eyalet güvencesi.
Nüfusu, büyük eyaletlere nazaran az olan ve temel hak koşullarına da yeterli ulaşamayan bu insanların, ABD başkanlığına doğrudan katkısı olması, onların da söz hakkının olmasını ve eşitlikçi bir şekilde vatandaş statüsünde barındırmalarını sağlıyor. Sistem gereği en az 3 delegeye sahip olan bu küçük eyaletler, kendilerini seçimlerde kader tayini olarak sınıflandırabiliyor. Bu da ABD’nin, vatandaşlarına daha eşit bir demokrasi sunduğu yönünde açıklamalarda bulundurabilir fakat;
Geçen seçim ve bundan önceki seçimlerde de nadiren rastladığımız, en çok oyu alanın başkan olamadığı bu seçim, azınlık güvencesini, azınlık diktatörlüğüne çevirip, nüfusu yüksek, iş insanlarının yoğun olduğu büyük eyaletlerin insiyatifini hükümsüz kılabiliyor. Ülkemizden örneği ile Sivas ve Konya gibi Anadolu şehirlerinin, genel başkanı tayin etmede İzmir ve Antalya gibi illere denk gelebilecek düzeyde olabileceği şeklinde düşünebilirsiniz. Az önce de dediğim gibi, taşrada kalmış bu eyaletlerin, temel haklardan yoksun olması da seçimlerin ne kadar demokratik olduğu yönünde bir başka soru ifadesine yol açabiliyor. Kaliteli eğitimden, kaliteli hizmetten mahkum kalan bu insanlar, hali ile afyonlaştırılmaya çok daha müsait. Tarih içerisinde Cumhuriyetçilerin seçim sonucu olarak artık kaderi olmuş bu eyaletler, kolay kolay değişim gösteremiyor ve tek düşündükleri de ceplerindeki para oluyor. Trump gibi zengin bir Cumhuriyetçiyseniz ve küresellikten uzak kalan bu eyaletlerin oy pusulasında yer alıyorsanız, ulusalcı (popülist) kimliğinizle bile çok kolay birinci çıkabiliyorsunuz. Bu da birkaç örnekteki gibi eyaletlerin galibini, büyük eyaletlerden olan Pensilvanya, Kaliforniya gibi yerleri egale ettirebiliyor.
Bir başka sistematik sorun ise: Salıncak eyaletler. ABD’de de salıncak eyalet diye isimlendirilen 13 tane eyalet var. Bu eyaletler, seçimin başa baş gittiği, delege sayısının da hali ile yüksek olduğu eyaletler. Bir seçimden öteki seçime değişiklik göstermeye de açık olan bu eyaletler, ABD başkanını tayin edecek etkiye sahip. Durum böyle olunca, ABD başkan adaylarını, çok yoğun şekilde seçim öncesi misafir edebiliyorlar. Bu da yine eyaletler ve hizmet bazında bir eşitsizliği gündeme getirebiliyor. Sadece salıncak eyaletlerin sonucu belli olsa, diğer eyaletler açıklanmasa bile, ABD başkanını bulabilmek, çok da zor olmayacak bir izlenim.
Bu faktörlerin yanı sıra, ABD’de bir olağan dışı seçenek ise posta yolu ile oy kullanma. Evet, bildiğimiz mektup tarzı zarflarla oyunuzu, ister seçimden önce, ister (bazı eyaletlerde) seçimden sonra kullanabiliyorsunuz. Posta yoluyla ulaşımı sağlanan ve açılan bu oylar da hali ile bir başka soruyu daha gündeme getiriyor: Güvenlik.
Seçimden önce Trump’ın ‘posta oyu kullanmayın, sandığa gidin!’ çabası da, hem demokratların bunu bir gelenek hale getirmesinden hem de 3 Kasım’dan (seçim günü) sonra oy sayımını istememesinden kaynaklanıyor fakat Trump’ın gözden kaçırdığı bir zorunluluk var: Koronavirüs. Bu seçimler, diğer seçimlere göre, koronavirüs endişesi yüzünden, insanları çok daha fazla posta oyuna teşvik ettirmiş durumda. İnsanlar sandığa gidip hasta olmak istemiyorlar. Trump, bu konuda da, bilimle savaşılmayacağını kamuoyuna yenilerek gösterdi. 2016 seçimlerinde toplam kullanılan oy 130 milyona yakın olurken, bu seçimde sadece posta yolu ile kullanılan oyun 100 milyona yakın olması, insanların sandığa, ‘sistem ne olursa olsun, bu seçimde sistemi de yenmeliyiz, çünkü karşımızda Trump gibi bir insan var.’ söyleminin de sebeplerinde yatıyor.
Seçim sonrası Biden’ın ‘demokrasimizin güzelliği’ belagatları, sistem üzerinde doğan kuşkuları gidermeye yönelik olsa da, bu konuda revizyonist fikirler de her zaman açık kalacaktır. Trump’ın seçilmesinden sonra artan bu sistem karşıtlılığı, kesin çözüme ulaşıncaya dek böyle gidecek midir, bilemiyoruz. Asırları deviren sistemin, kim ve nelere yönelik değişmesini beklemek de pek rasyonalist olamayabiliyor. Biden’ın şimdilik azınlıkların varlığını sağlayan bu sistemi güzellemesi, konuyu bir müddet daha raflarda seyredeceğimizin göstergesi.
Joe Biden ve kampanyasında ‘bana oy atından’ çok ‘sadece oy atın’ ifadelerinin barınması, insanların sandığa yeniden dönmesini amaçlıyordu ve öyle de oldu. Demokratların bağrına, ırkçı ve popülist söylemleriyle hançer saplayan Trump, bu nefret pompalaması ile Biden’ı yetersiz bulan insanları bile sandığa götürmesine neden oldu. Bu koşulların sonucu ise Biden’ı, ABD tarihinin en çok oyu alan başkanı yaptı. Tabii Trump’ı da es geçilemeyecek seviyede; hem popülist, hem ırkçı, hem de vergi kaçırdığı ile ilgili iddialar çıkarken, mevcut koronavirüs ortamında, bu kadar fazla oy alması, ne anket şirketlerince ne de dünya kamuoyunda beklenilebilir bir durum oldu.
ABD’nin konjonktürel tarihi, ırkçı ve popülist insanlara tamah gösteremeyecek kadar çok utanç verici olaylarla dolu. Bu sebeple Joe Biden gibi pasif bir aday çevresinde birleşmeye gitmeleri de çok fazla önem taşıyor. Joe Biden, Obama döneminde kendini tüm Dünya’ya tanıtmış, saygın gösterilen bir politikacı. ABD tarihinin en yaşlı başkanı olacak bu ismin pasif kişiliği arkasında ise aktif kişiliği ile yardımcısı Kamala Harris yatıyor. Bu ismin de gelecek tarihte, hafızalara kazınacak bir isim olacağı aşikar. Belki de yeni ABD başkanlarından bir tanesi.
İki siyasetçinin (Biden ve Harris) ortak paydası olan Orta Doğu ise akıllara direkt Türkiye’yi getiriyor. Yazımı sonlandırmadan önce biraz da Türkiye-ABD ilişkilerinde beklenebilir tabloyu gözler önüne sermek istiyorum.
Türkiye-ABD ilişkileri Trump ile kişiselleşirken, aynı zamanda radikal bir ortama da sebep açtı. Politikaya uymayan mektuplaşmalar, tehditler havalarda uçtu. Kişisel insiyatifler bölgede güç kapışmalarına zemin hazırladı, alan açtı. Şimdi ise durumlar, yeniden eskiye, Obama dönemindeki Türkiye-ABD ilişkilerine geri döndürecek gibi gözüküyor. Türkiye yetkililerinden de gelen ilk açıklamaların gösterdiği ‘İki ülkenin ilişkileri siyaset üstü’ söylemi her ne kadar gerçekliğini korusa da, daha ılımlı, daha politik geleceğin, geçmişini yaşıyoruz demek pek de abes olmayacaktır.
ABD diktasının daha aktif geçeceği yeni dönem, Biden’ın bölgedeki komşularımızla olan sıcaklığını, ne kadar pratikte uygulamaya çalışacağı da merak konusu. Trump’ın aksine Biden’ın, ‘Suriye ve Irak’ta konuşlandırmalarımızı arttırmalıyız, yoksa terör örgütlerine aman tanırız.’ vaadi sahaya dökülecek iken, Türkiye’nin s-400 ve F-35 vaziyetinin ne olacağı, NATO ile ilişkilerin nereye gideceği muhtemel problemler olarak karşımıza çıkacak. Biden’ın daha önceki söylemlerinden yola çıkarak, geçmişle yüzdeşmeli bir dönemin de geleceğini söylemek mümkün. Ermenistan-Türkiye arasındaki geçmiş ve bugünkü tartışmaya açık ortamı, tekrardan masada yerini alabilir. Bir şeylerin eskisi gibi gitmeyeceğini çok net bir şekilde söyleyebilirken, seçim öncesi Biden konuşmaları ile ilgili birkaç paragraf daha kelam edip yazımı sonlandırmak istiyorum.
Biliyorsunuz ki, seçimden önce Biden’ın bir videosu, vaktinden geç bir şekilde Türkiye medyasına servis edilmişti. O videoda Biden, Türkiye’nin bütün dış politikalarına yaptırımlı bir şekilde karşı çıkacağını beyan ediyordu. Bunlar doğru, Türkiye eğer politikalarında değişikliğe gitmezse, yaşanması çok büyük olasılık, fakat videoda başka bir konu daha vardı: Türkiye demokrasisi. Biden, Erdoğan’ı muhalefeti cesaretlendirerek, seçim yolu ile devrilmesi gerektiğini ifade ediyordu. Daha sonra bu video, patlama yarattığında Biden; özür dilemiş ya da dilememiştir bilemem ama Türkiye’deki muhalefet kesimin, buna ümit bağlamaması gerektiğini net bir şekilde ifade edebilirim.
Türkiye gibi ekonomide dışa bağımlı olan ülkeler, bağımlı oldukları ülkeye göre politika izlemek zorundalar. Obama döneminde nasılsa, oraya doğru güzergah çizeceğimizden aksi bir beklentim yok. Seçim arifesi, sosyal medyada ‘Türk düşmanı’ olarak ifade edilen Biden’ın ise böyle bir bakışı olmadığı muhakkak. Biden gibi küreselci insanların, şahsi ırki düşmanlıkları bulunmaz. ABD seçimlerinde bile otoriter yönetim örnekleri üzerinde yer alan Türkiye’nin demokratik olmadığı artık saklanılabilir bir durum değil. Bunu uygulamak, ABD’nin elindedir ya da değildir, bu önemli değil, bağımsızlık için kendimizin, halkın çaba göstermesi pek daha mühimdir tabii ama her Türkiye sevgisini içerisinde barındıran bir insan da, bunu yüksek süratle istemelidir. Erdoğan-Biden ikilisine gelecek olursak ise, bu ikili Trump-Erdoğan gibi olmasa da, kesinlikle neo-liberal perspektiflerde uzlaşacağına, barışçıl bir ortamı, en azından medyaya yönelik sağlayacaklarına beklentim tam. Paraya tamah eden insanla, bu Biden olur Erdoğan olur, her türlü uzlaşmayı idealler temelinde sağlayabilirsin. Dünya’nın artık şahıslaşmalardan, küresel ideallere, çıkar uzlaşmalarına geçmesi şart, gidişat da umarım o yönde olur.
Uzun sözün kısası, küresel retorikleriyle, Dünya’da yükselen faşizm ve popülizmi bir nebze yumuşatacak ABD lideri Biden’ın, Orta Doğu ve Türkiye üzerinde kesin problem gidericiliği beklenmese de, çok yol kat edeceğini söyleyebilirim. Trump gibi ülkeleri şahsi malı gibi idare etmeye çalışan ve vergi kaçakçılığı gibi yolsuzluklara karışan insanların, bir gün elbet kaybedeceğini (bunun için ABD’deki gibi bağımsız medya ve yargının var olabilmesinin de ne kadar önemli olduğunu gördük), hatta beklentimin seçim sonrası yargılanmasına kadar gidecek olmasını, adil, eşitlikçi bir Dünya vatandaşı olarak talep ediyor, Dünya’ya örnek teşkil etmesini diliyorum. Sağlıcakla, esen kalın!
