Hayat çizelgesinde doğru düzlemde gitmek, kimi zaman rotanın çizildiği elin kaderinde sürüklenmektir. Fakat sonuçta ‘doğrudur’. Kaderciliğe iten bu müktedir mantığın analitiğinde korkunç bir yokluk yatar ve yokluk, azımsanmayacak derecede insan oluşumuna tehdit içerir.
Çünkü bazen hayatın çok da doğru olmayan çizgisinde ilerlerken alalede sürüklenişlerimiz tek bir ihtiyaca tekabül edebiliyor. Bu kimi zaman, ‘ben varım çünkü nefes alıyorum’, ‘ben varım çünkü entropiye karşı çıkıyorum’, ya da hepimizin malumu ‘ben varım çünkü düşünüyorum’ felsefesine çıkıyor. Ama varlığın yegane ilerleyişini doğru çizelgede tuttuğumuzda işlerin o kadar da kendimizin elinde olmadığını anlıyoruz. Nasıl mı?
Bu sabah uyanıp kahvaltı yapacağımı ve dişlerimi fırçalayacağımı Tanrı büyük ihtimal biliyordur. Hatta belki Tanrı böyle yazmıştır. Aslında bir insanın akibetini bilmek Tanrı olmayı çok da gerektirecek bir unsur değildir. Çünkü karakter ve bilinç kültünü nitelendiren ve çizelgesini bozmayı muazzam bir efor olarak gören insan, az çok geçmişteki birkaç kalıntı veya geleneğinden kalan edinimlerle yaşamını idame ettirebilir. İşte bu durumda en sevdiğim söz: İlk devrimini evinde yapmak.
Çoğumuz bilinçüstü ya da bilinçaltına kazıdığımız travmalara sahibiz. Hayatta aldığımız riskler, kayıplarımız ve kazançlarımız bir ezber gibi hafızamızda. Aslında gündelik hayatta o kadar alışık yaşıyoruz ki başka bir hareketi bir kıyas niteliğinde bile düşünemiyoruz. Çünkü önce ihtiyacımız yok, çünkü önce ihtiyaç oluşturacak bir perspektif yok. Hal böyle olunca 5 yaşındaki sen, 15 yaşındaki sen ile, 15 yaşındaki sen ile 25 yaşındaki sen olaylar farklı gelişse de reaksiyon olarak hemen hemen aynı tepkimeyi verebiliyorsun. İşte bir insan tanımak, bir insanın Tanrı’sı olmak benzerliğini burada barındırıyor.
Sevdiğiniz insanların, dostunuz olan insanların soracağınız sorulara, gelişme gösteren durumlara nasıl tepki vereceğini hatta ‘söyleceğim ama kızmayacaksın’ deyişlerini söylediğiniz veyahut dönütünü kelimesi kelimesine bildiğiniz olmuştur. Dedim ya, rahatlığımızdan alışkın olduğumuz gibi yaşıyoruz ama gerçekten biz, bizi mi yaşıyoruz?
Burada da durum etkilenebilirlik seviyesi ile örtüşük aile ya da gelenek faktörü öne çıkabiliyor. Okunan kitaplar, hayranlık duyulan idoller ile de devamlılığını sürdürebiliyor. Çok biz olmamakla birlikte, çok bizin olmasının getirdiği içsel diyalog da oldukça önemli. Kendi kendime demokrasimi nasıl imtiyazlıyorum, kendime kendi gibi davranması için izin veriyor muyum ya da çeliştiğim durumlarda neye bürünüyorum? Gibi gibi…
Bu durumu, sorun demek istemiyorum çünkü oldum olası kesin yargılamalardan kaçınmışımdır, tahakküm ettiğimizde modern toplumlar, ekonomik düzenler, tek tipleşme ya da küreselleşmenin getirdiği faktörler olarak değerlendirmek mümkün. Kelebek etkisi de olabilir, ‘insan doğası’ da… Sonuçta Güney Amerika’daki bir Çinlinin suşi yemek istemesi, Güney Amerika’yı Uzak Asya yapmanın önkoşulu olabileceği gibi Çin’deki bir Brezilyalının da kapkaça bulaşması az çok ırkçılık bağlamından uzak olarak değerlendirildiğinde basmakalıp yakıştırmalardan ırak çerçevilli ve geniş bir çap oluşturuyor. Yani aslında bakacak olursak gezegenin dönüyor olması bizleri yere düşürmüyor ama birbirimize bağlanmayı da zorunlu kılıyor.
Bana soracak olursanız varlığımı tanımlayabilecek düşünceyi net olarak açıklayabilecek değilim. Zaten dediğim gibi kesin bir yargı vermem karakterim açısından da oldukça zor. Sonuçta insanın varlığının amacını da yaşamının amacını da belirlemek, kestirebilmek, bizatihi en azından bir tartışmanın içerisine atmak için astronomik boyutta fikir, kurum var. Şimdilik sadece uzayı düşünüyor ve Sebahattin Ali’nin yazdığı gibi parlak istikbale kaldıracak bir kadeh bile görememenin üzüntüsü ile matarama ucuz ama koşullardan mütevellit pahalı olan sıcak biramı koyuyorum. Kim bilir önümüzdeki buzul çağı geldiğinde gezegene keyifli bir ürün bırakmış olurum, şimdilik tatsız…
