2 Ağustos Ulusal Roman Soykırımını Anma ve Roman Karşıtlığı ile Mücadele Günü biterken şu soruyu sormakta fayda var: Ne kadar mücadele?
Bu soruyu sorduysak tarihin tozlu değil kirli ve kanlı raflarına dönebiliriz. 2 Ağustos 1944’te, yürek burkan bir trajedi yaşandı. Nazi zulmü, Auschwitz-Birkenau kampında binlerce masum Roman ve Sinti’yi gaz odalarında acımasızca hayatlarından kopardı. Yaklaşık 500.000 Roman katledildi! Katliama, Romanca’da “yıkım, yok etme” anlamına gelen “Porajmos” ismi verildi. Bu katliam sadece yaşamlarını değil kültürlerini de yok etmişti.
Hayatta kalanlar ise büyük fiziksel ve psikolojik yıkımlarla baş etmek zorunda kaldı. Yaşamları boyunca işkence ve zulüme maruz kalan Romanlar, göç etmeye mecburdu. Ancak bu göçler, gittikleri hiçbir coğrafyada yaşamlarını kolaylaştırmadı. Yazılı bir dilleri, eğitim alma imkanları olmadı. Fırsat eşitsizliği içerisinde toplumda yer edinmeleri de mümkün kılınmadı.
Ne yazık ki Romanların zulmü Nazilerle bitmedi. Romanlar hala nefret söylemlerinden, ayrımcılıktan, yok sayılmaktan ve görmezden gelinmekten payını alıyorlar. “Buçuk” olarak adlandırılmalarının yanı sıra buçuk devlet politikalarının da odağındalar. İktidar, “Roman Açılımı” ile olumlu politikaların hayata geçirileceği söylemlerinde bulunmuş olsa da açılım adı altında gerçekleşen çalışmalarda etkili adımlar atılmadı. Bu Roman yurttaşların yaşadığı sorunlar ise artarak devam etti.
2010’da Manisa Selendi’de ırkçı saldırıya uğrayan Romanlar, 2016’da yaşamaya çalıştığı çadırda soğuktan donarak hayatını kaybeden Roman Ünzile Türkmen, 2022’de polis tarafından ırkçı söylemlere ve şiddete maruz kalan Çayır ailesi.. Bu açılımın neresindeydi?
Peki ya kentsel dönüşüm yüzünden evlerinden, mahallelerinden, komşularından koparılan Romanlar? İkamet adresleri Roman mahallesi olduğu için işe alınmayan gençler? Eğitim alamayan, sokağa itilen Roman çocuklar? Hem kökenleri hem cinsiyetleri nedeniyle her alanda ayrımcılığa uğrayan Roman kadınlar?
Bir yanda Aryan ırk için Romanları katleden Naziler.. Diğer yanda seçim sürecinde, Roman mahallelerinde Roman havası söyleyerek oy isteyenlerin iktidarı. İkisi de ortak amaçta birleşiyor. İstediği toplumu yaratmak için biri katlederken diğeri asimile ediyor, yok sayıyor.
Osmanlı zamanında Müslüman olmalarına rağmen cinayet, vatana ihanet gibi davalarda mahkum oldukları takdirde Müslümanlar gibi asılarak değil gayrimüslimler gibi kafaları kesilerek cezalandırılılan Romanlar, bugün de olası bir suçlamada ilk akla gelenler olarak, ne toplum ne de iktidar kanalında bir değişimin olmadığını gözler önüne seriyor.
