Antalya’da 9 Kasım’da başlayan BM İklim Değişikliği Konferansı COP31, 22 Kasım’da ortak bir karar metni üzerinde uzlaşı sağlanamadan sona erdi. Zirve, planlanan bitiş tarihinden iki gün sonra kapandı ve uluslararası basına göre tarihin en uzun COP’u oldu.
Türkiye’nin ev sahibi ve dönem başkanı, Avustralya’nın ise müzakere başkanı olduğu zirvenin ana karar taslağı, yani “Antalya Paktı”, kabul edilmedi. Bu haber, aşağıda listelenen uluslararası ve çevre odaklı yayınlardan ve Türk basınından derlenerek Türkçeye özetlenmiştir.
Zirvede ne oldu?
Kapanış oturumunda COP31 Başkanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, metin üzerinde uzlaşı olmadığını açıkladı. Kıbrıs’tan yayın yapan Kıprinform’un aktardığına göre Kurum yeni bir metin sunmayacağını söyledi ve bazı ülkelerin konuşmaları sürerken sahneden ayrıldı. Türk basınında yer alan açıklamasında ise kimseyi taslağı kabul etmeye zorlamadıklarını belirtti.
Taslağa itiraz edenlerin başında Avrupa Birliği geliyordu. Politis ve Forbes’un haberlerine göre Panama ve Marshall Adaları da itiraz etti. Türk basınına göre Norveç, Vanuatu, Fiji ve Belize de itiraz edenler arasındaydı. Kıprinform’a göre İrlanda ve Fransa’nın bakanları da metni yetersiz buldu.
BM Genel Sekreteri Antonio Guterres sonuçtan derin hayal kırıklığı duyduğunu belirtti. Avustralya’nın müzakere başkanı Chris Bowen ise ülkeler arasındaki “aşılamaz” yazar ayrılıklarının anlaşmayı imkânsız kıldığını söyledi (Brit Brief). CNN’in aktardığı değerlendirmeye göre bu, 2009’daki Kopenhag zirvesinden bu yana yaşanan ilk büyük çöküş.
Anlaşmanın önündeki başlıca engeller
- Fosil yakıtlar: Taslak, fosil yakıtlardan çıkışa açık bir çağrı içermiyor, yalnızca COP28 sonucuna atıf yapıyordu. Kıprinform, Suudi Arabistan’ın bu dili desteklediğini aktarıyor. Brit Brief’e göre yaklaşık 130 ülkelik gevşek bir koalisyon, fosil yakıtlardan geçiş taahhüdünü istedi ama bunu alamadı. WRI ise taslağın karbon yakalama ve depolamaya fazla yaslandığı yönündeki itirazlara dikkat çekti.
- İklim finansmanı: Taslak, iklim finansmanının üç katına çıkarılmasını öngörüyor ancak bir başlangıç değeri belirtmiyordu. Gelişmekte olan ülkeler bunu yetersiz buldu. WRI’ye göre adaptasyon finansmanının üç katına çıkarılması için net bir dolar hedefi üzerinde de uzlaşılamadı.
- Güven sorunu: Brit Brief, özellikle Afrikalı bakanların verilen sözlerin tutulmadığını düşündüğünü ve dinlenmediklerini hissettiğini yazıyor.
Türkiye’nin ev sahipliği nasıl değerlendirildi?
Süreç yönetimi. Zirve, Türkiye ile Avustralya arasındaki ortak başkanlık modeliyle yürütüldü. Türkiye başkanlığı ve ev sahipliğini, geçen yıl Belém’de varılan anlaşmayla üstlenmişti. Brit Brief, bu iki başkanlıklı düzenin hızlı koordinasyonda zorlandığını, Pazartesi’den Pazar’a art arda yayımlanan taslaklardan bunun görüldüğünü yazıyor. Bowen ise bu düzenin iyi işlediğini savundu. Aynı yayına göre Avustralya’nın “bu bir finans COP’u değil” söylemi, finans kaygılarını erken ele almama hatası olarak eleştirildi.
Türkiye’nin gündemi. Forbes’a göre Türk başkanlık, taslağı enerji ekseninde kurdu: elektriğin nihai enerji tüketimindeki payının bugünkü yaklaşık yüzde 23’ten 2035’e kadar yüzde 35’e çıkarılması, şebeke ve depolama yatırımları ve karbon yakalama hedefi. WRI’ye göre elektrifikasyon girişimi 70’ten fazla ülkenin desteğini almıştı, ancak ana karar kabul edilmediği için bu hedef de resmî bir statü kazanamadı. WRI, taslak Antalya Paktı’nın bütün unsurlarıyla birlikte resmî geçerliliğinin bulunmadığını belirtiyor. Forbes ise zirvenin Türkiye için bir enerji zirvesine dönüştüğünü, Suudi destekli ikinci 3.000 megavatlık rüzgâr yatırımı mutabakatını da buna örnek gösteriyor.
Eleştiriler. Bianet’in 16 Kasım tarihli haberine göre COP31, önceki 30 zirvenin hepsinden daha fazla kayıtlı katılımcıyı ağırladı; bunda Türk hükümetinin yaklaşık 14 bin “misafir geçişi” vermesi etkili oldu. Aynı haberde Türkiye’nin iki yeni kömür santrali planladığı ve elektrifikasyonun tek başına yeterli olup olmayacağı sorusunun yanıtsız kaldığı belirtiliyor. Climate Home News, 2025’te Türkiye’nin elektriğinin yaklaşık üçte birinin kömürden geldiğini aktarıyor. Alman sivil toplum kuruluşu Urgewald da ev sahibi Türkiye ve Avustralya’nın kömür genişleme planlarının liderlik iddialarını zayıflattığını savundu. Bianet ayrıca İnsan Hakları İzleme Örgütü’nün (HRW) çevre eylemcileriyle ilgili raporuna dikkat çekti; Kurum ise Türkiye’de barışçıl gösteri nedeniyle tutuklama olmadığını söyledi.
Türk tarafının yaklaşımı. Kurum, süreci “diyalog, uzlaşı ve aksiyon” ilkelerine dayandırdıklarını ve COP31’i bir “uygulama COP’u” yapmak istediklerini açıklamıştı.
Şimdi ne olacak?
Forbes’a göre çözülemeyen başlıklar Bonn’daki bir oturumda yeniden ele alınabilir ya da bir sonraki zirveye, Etiyopya’da yapılacak COP32’ye taşınabilir. WRI ise sonucu “siyasi liderlik başarısızlığı” olarak niteledi ve Paris Anlaşması’nın geçerliliğini koruduğunu vurguladı.
Kaynaklar
- WRI: Hollow Outcome at COP31 a Failure of Political Leadership
- Kıprinform: COP31 climate talks in Turkey end without a deal
- Brit Brief: Cop31 ends in Antalya with fossil fuel and finance divides unresolved
- Forbes: Turkey Made COP31 An Energy Summit
- Politis: Why COP31 Collapsed in Antalya
- ANI (CNN aktarımı): COP31 talks collapse in Antalya
- bianet: Unanswered questions at COP31
- Climate Home News: Türkiye elektrik üretimi ve kömür
- Eco-Business: COP31 hosts pursue coal expansion (Urgewald)
- Karar: Antalya’daki COP31 zirvesinde büyük kriz
- Aposto: COP31’de anlaşma sağlanamadı
- T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı: COP31 ev sahipliği
Görsel: COP31 Türkiye (cop31.tr) paylaşım görseli. Haber, kaynaklardan derlenip özetlenerek Türkçeye aktarılmıştır; ayrıntılar için kaynak bağlantılarına bakılabilir.



